Je kunt wel zeggen ik stam van die of die af, maar mensen die geinteresseerd zijn in hun familiegeschiedenis zien dat graag met bewijzen gestaafd. Dat doen ze bij voorkeur door het raadplegen van officiële documenten zoals geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten. Maar waar zijn die te vinden? Dat is een van de onderwerpen die aan de orde komt op een landelijke bijeenkomst van de interessegroep Stamboomonderzoek en Familiegeschiedenis van de HCC op 1 oktober a.s. in De Bilt.

Het meest bekende onderdeel van het platform GeneaKnowhow is ‘Digitale Bronbewerkingen Nederland en België’. Doel van het platform is het bieden van ondersteuning bij genealogisch onderzoek in de brede zin van het woord. Door onderzoekers nieuwe aanknopingspunten te bieden en ‘eigen’/actief onderzoek in primaire en secundaire bronnen te stimuleren. De vermeldingen van bronnen zijn gerangschikt per provincie, regio en plaats.
Tijdens de lezing zal Paul Balm, voorzitter van de Stichting Geneaknowhow kort de geschiedenis van de onderdelen van Geneaknowhow behandelen en vervolgens een selectie tonen uit het uitgebreide aanbod. Aanvang 11.00 uur.

Heraldiek
Een andere vraag die veel beginnende stamboomonderzoekers zich stellen is ‘ben ik van adel’ en ‘is er een familiewapen?’
Om daar wat meer over te weten te komen heeft HCC!genealogie René Vroomen wapenheraut van de Stichting Nederlands Genootschap voor Heraldiek (NGH) uitgenodigd. Hij zal ‘s-middags ingaan op heraldiek. Dat is de wetenschap die zich bezighoudt met de betekenis van familiewapens en andere heraldische wapens. Het genootschap maakt zich zorgen over de afkalving en versnippering van het ‘heraldisch landschap’ in Nederland. Het probeert dat tegen te gaan door de heraldiek als cultureel erfgoed in Nederland maar ook daarbuiten te bevorderen. Het doet dat door het vergroten van de kennis over de heraldiek als cultuurhistorisch fenomeen en het stimuleren van de ‘levende’ heraldiek’ in de dagelijkse wereld. Het genootschap beschikt over een wapenregister waar erkende wapens in worden opgenomen.

De bijeenkomst zal worden gehouden op zaterdag 1 oktober a.s. in Cultuur en Vergadercentrum H.F. Witte, Henri Dunantplein 4 3731 CL De Bilt. Aanvang 11.00 uur, toegang gratis.

Op zaterdag 28 mei 2022 organiseerde HCC!genealogie haar de 2^e Landelijke Bijeenkomst van 2022, die werd gehouden in het H.F. Witte Cultuur- en vergadercentrum, Henri Dunantplein 4, 3731 CL De Bilt.

Bert Keers: Militaire onderscheidingen
Het is  niet ondenkbaar dat u een gedecoreerde voorvader in uw stamboom heeft. Het is dan interessant om  te weten over welke decoratie het gaat.
Om die reden praat Bert Keers, hoofd van de afdeling Decoraties van de Divisie Personeel & Organisatie van het  Ministerie van Defensie ons  bij over onderscheidingen in het algemeen, militaire onderscheidingen in het bijzonder. Zij nemen immers bij Defensie een bijzondere plaats in. Deze vormen een officiële blijk van erkenning en waardering en doen recht aan bijzondere momenten en gelegenheden waar de militair aan heeft deelgenomen. In retrospectief is aan de hand van de verkregen onderscheidingen na te gaan wat de militair allemaal heeft gedaan. Het is om zo te zeggen het CV van de militair.

Fred Baltus: Zoeken in Nederland, Duitsland en België
HCC!genealogie-adviseur Fred Baltus had het in zijn presentatie over hoe men naar genealogische gegevens kan zoeken op het internet. De beschikbaarheid van allerhande data en scans heeft sinds 2000 een enorme vlucht genomen. In Nederland zijn wij genealogen behoorlijk verwend met websites als o.a. WieWasWie en Open Archieven.
Onze buurlanden zijn nog lang niet zo ver als wij in Nederland, maar men timmert de laatste jaren flink aan de weg. Het zoeken naar genealogische gegevens in het buitenland gaat meestal wel op eenzelfde wijze. Soms kan je zoeken op persoonsgegevens en een andere keer moet je door een kerkboek bladeren. In de presentatie komen een aantal van die sites aan bod.

We lezen of horen bijna dagelijks over wat mensen in de huidige crisistijd doen en ondernemen om -door het vaak verplichte thuiszitten- bezig te zijn. Er schijnt meer te worden gelezen en zijn bordspellen niet aan te slepen. Weer anderen storten zich vol overgave op het verzamelen van postzegels. En wie weet heeft de minister-president wel gelijk toen hij onlangs opperde dat na de crisis Nederland er anders uit zou zien. Op zich hoeft dat niet negatief te zijn.

Voor stamboomonderzoekers, of genealogen zoals ze officieel heten, bestaan de nodige verenigingen op lokaal, regionaal en landelijk niveau. Van de laatste is b.v. HCC!genealogie een voorbeeld. Cees Heystek is daarvan de voorzitter. “De laatste jaren zien wij al een stijging in het aantal mensen dat geïnteresseerd is in hun familiegeschiedenis. Dat komt ook door Tv-programma’s als ‘Verborgen Verleden’, ‘DNA Onbekend’ en een paar jaar geleden ‘Brieven boven water’. We zien dat ook terug in de bezoekersaantallen tijdens de door ons georganiseerde bijeenkomsten, maar ook aan het aantal bezoekers aan onze website.

Doordat mensen nu -gedwongen thuiszittende- meer of een andere tijdsbesteding zoeken betekent volgens Heystek ook dat meer mensen zich in hun familiegeschiedenis gaan verdiepen. Dat komt ook omdat veel onderzoek naar de familie thuis met behulp van de computer met internetaansluiting kan worden gedaan.

Burgerlijke stand
De registers van de Burgerlijke Stand vinden we in de provinciale, regionale en gemeentelijke archieven. “Al jaren zijn Nederlandse archieven met de hulp van honderden vrijwilligers bezig met het digitaliseren en indexeren van die officiële akten. Afhankelijk van de daartoe geldende regels worden scans van die akten op internet gezet”, aldus Heystek. Op overkoepelende websites als openarch.nl en wiewaswie.nl staan miljoenen digitaal ontsloten akten. “Bij open archieven gaat het om wel 218 miljoen persoonsvermeldingen. Tik daar je familienaam maar eens in, en zie wat er gebeurt”, zegt Heystek, die denkt dat mensen dan onmiddellijk enthousiast worden om meer te weten te komen over de geschiedenis van hun familie.
Om privacy redenen zijn ‘geboorteregisters’ (akten van geboorte) pas na 100 jaar openbaar, de ‘huwelijksregisters’ (akten van huwelijken, geregistreerd partnerschap en echtscheidingen) na 75 jaar en de ‘overlijdensregisters’ (akten van overlijdensaangiften) worden na 50 jaar openbaar.

Interessant is LINKS een samenwerkingsproject tussen het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) en het CBG|Centrum voor familiegeschiedenis. Met dit project worden huwelijksakten aan elkaar gekoppeld. Daarmee is in kortere tijd een stamboom op te bouwen. “Vroeger zag je alleen maar de akte. Maar bij WieWasWie zie je nu ook koppelingen naar de huwelijksakten van de ouders van bruid en bruidegom en naar de huwelijksakten van de (latere) kinderen van het bruidspaar. Over niet al te lange tijd zullen ook andere koppelingen zoals geboorte- en overlijdensakten worden toegevoegd. Het maken van een globale stamboom wordt daarmee alleen maar makkelijker”.

Verhalen achter de mens
Heystek benadrukt overigens dat het zijn leden niet alleen of hoofdzakelijk gaat om kale gegevens als de data van geboorten, huwelijk en overlijden. Het gaat hen meer om de verhalen achter de mens. Wat deden onze vroegere familieleden, hoe woonden ze, wat maakte ze mee? Hij heeft zelf een deserteur uit Franse dienst onder zijn familieleden. Maar hoorde ook verhalen van iemand die een familielid in Thailand begraven vond als slachtoffer van Japanse krijgsgevangenschap en overleden aan de beruchte Birma-spoorlijn. Of een lid dat er onlangs achter kwam dat een Rotterdams familielid in concentratiekamp Neuengamme was overleden. Die vond zelfs brieven terug die een Rode Kruis verpleegster vanuit Neuengamme na de bevrijding aan de ouders van de jongen stuurde. In een laatste brief deelde zij de familie mee dat hun zoon was overleden. Op last van koningin Wilhelmina werden na de oorlog zoveel mogelijk oorlogsslachtoffers naar Nederland teruggehaald en hier herbegraven. Op het Nationaal Ereveld in Loenen liggen militairen en zeelieden begraven. De Oorlogs Graven Stichting probeert de begravenen aldaar een gezicht te geven met verhalen over en -indien beschikbaar- een foto van de aldaar begraven slachtoffers. Ook die verhalen leveren aanvulling op de familiegeschiedenis en andersom wordt juist door iemands speurtocht in Loenen een overledene op die manier een gezicht gegeven.

Militairen
In veel families komen militairen voor. Maar mochten die al zijn overleden dan is het wellicht moeilijk om over zo’n familielid veel te weten te komen. Voor mensen die de geschiedenis van hun familie onderzoeken is dat nu juist interessant. Over officieren en onderofficieren is in tegenstelling tot manschappen het nodige bekend en dus te achterhalen. Zoekt men dus informatie over militaire familieleden dan kan men bijvoorbeeld terecht bij het Nationaal Archief, Ministerie van Defensie, het Nederlands Instituut voor Militaire Historie, Nationaal Militair Museum, Stichting Afhandeling Indische Pensioenen (SAIP), Sociale Verzekerings Bank en voor wat de KNIL betreft bij Bronbeek. Maar ook (de nieuwe) websites Oorlogslevens en Oorlogsverhalen zijn zeer de moeite waard. 
De website Nederlands Militair Erfgoed geeft toegang tot 800.000 officiersnamen, bijna 8 duizend portretten, ruim 130 duizend tijdschriften, bijna 2.500 legerplaatsen, ruim 7 duizend oude drukken van legertijdschriften, duizend stukken muziek en in de namen van (nog maar) 2.446 dienstplichtigen.

Kortom, voor iemand die geïnteresseerd is in zijn of haar familie valt er digitaal het nodige uit te bezoeken.

In veel families komen ze wel voor. Militairen. Maar mochten die al zijn overleden dan is het wellicht moeilijk om over zo’n familielid veel te weten te komen. Voor mensen die de geschiedenis van hun familie onderzoeken is dat nu juist interessant. Over officieren en onderofficieren is in tegenstelling tot manschappen het nodige bekend en dus te achterhalen. Zoekt men dus informatie over militaire familieleden dan kan men terecht bij het Nationaal Archief, Ministerie van Defensie, het Nederlands Instituut voor Militaire Historie, Nationaal Militair Museum, Stichting Afhandeling Indische Pensioenen (SAIP), Sociale Verzekerings Bank, voor wat de KNIL betreft bij Bronbeek. Maar ook (de nieuwe) websites Oorlogslevens en Oorlogsverhalen, om WieWasWie, Vele Handen en Open Archieven maar niet te vergeten. Sommige legeronderdelen hebben eigen websites of zelfs een museum, zoals het Cavaleriemuseum in Amersfoort. Maar in geval van in het buitenland overleden militairen kan men het ook proberen bij het Rode Kruis of de Oorlogs Graven Stichting.

De website Nederlands Militair Erfgoed geeft toegang tot gezamenlijke militaire collecties en bronnen. Het gaat om honderden officiersnamen met informatie over hun rang, loopbaan, regiment en aanstellingsdatum uit de officiersboekjes uit de periode van 1810-1940.

Op zaterdag 29 februari a.s. organiseert de interessegroep stamboomonderzoek van de grootste computerclub van de Benelux, de HCC, weer een gratis toegankelijke bijeenkomst.

’s-Middags zal Jan de Keizer, verantwoordelijk voor het project Officiersboekjes van het Nederlands Militair Erfgoed een demonstratie verzorgen. Hij zal aan de hand van een aantal namen nagaan bij welk krijgsmachtonderdeel betrokkene heeft gediend en in welke rangen. Ook kan via inzage in zo’n officiersboekje worden nagegaan waar hij gelegerd is geweest en of hij is uitgezonden naar Nederlands-Indië of Suriname.

Toegang tot gezamenlijke militaire collecties en bronnen
Het is de bedoeling om collectieonderdelen die nu door verschillende instellingen verspreid worden bewaard bij elkaar te brengen. Daarnaast moeten de bronnen toegankelijk worden gemaakt. De meeste data is nu nog afkomstig van het Nationaal Militair Museum en de Nederlandse Defensie Academie, maar met de vernieuwde website wil men meer instellingen aanmoedigen om gegevens te delen op de website van het militair erfgoed. “Wij zijn verheugd met dit initiatief omdat het op die manier gemakkelijker wordt in de diverse militaire bronnen te zoeken”, zegt Willem van Winterswijk, secretaris van HCC!genealogie.
Via deze site kan men zoeken in ruim 800 duizend officiersnamen, bijna 8 duizend portretten, ruim 130 duizend tijdschriften, bijna 2.500 legerplaatsen, ruim 7 duizend oude drukken van legertijdschriften, duizend stukken muziek en in de namen van (nog maar) 2.446 dienstplichtigen. In Wapenen en Regimenten zijn beschrijvingen van diverse legeronderdelen en baretemblemen en uniformen beschikbaar. Dienstplichtigen worden uitgenodigd om foto’s aan te leveren.

Computerprogramma
Er bestaan de nodige computerprogramma’s om de gevonden stamboomgegevens mee vast te leggen. Hoewel HCC!genealogie geen voorkeur heeft test zij programma’s wel geeft daar voorlichting over. Zo testte bestuurslid John Glaser het programma Ancestor Tree Manager, een gratis genealogisch programma waarmee op een eenvoudige wijze een aantrekkelijke website kan worden gemaakt inclusief foto’s, maar ook met scans van de akten.
Het programma is in 2012 ontwikkeld door een enthousiaste amateur genealoog en wordt nog steeds aan de hand van input van gebruikers doorontwikkeld. Zo zijn er inmiddels ook Engels en Duitstalige versies. John Glaser zal ’s-morgens de sterke punten van het programma en de mogelijkheid om een website door middel van een demonstratie belichten.

Dat is een vraag die men op 7 maart in de Expo in Houten kan stellen aan de interessegroep Stamboomonderzoek van de grootste computerclub van de Benelux, HCC. Want je weet maar nooit of er iets over je familie is te vinden.

Stamboomonderzoek of genealogie is een boeiende, maar ook verslavende hobby en -vandaag de dag- een van de snelst groeiende vrijetijdsbestedingen. Genealogie is in één woord familieonderzoek. Mensen die deze hobby -of is het wellicht wetenschap?- beoefenen verzamelen gegevens van hun voorouders, zoals namen, data, plaatsen en vinden zo uit wie ze waren, wat ze deden, hoe ze leefden en waar ze vandaan kwamen. Eenmaal begonnen wil men steeds meer weten van de familie, maar ook van de historie rondom de voorouders. Het gaat daarbij niet alleen om de daarbij behorende feitelijke gegevens zoals geboorte-, huwelijks- en overlijdensdata, het gaat steeds vaker om de verhalen eromheen. Verhalen van en over familieleden. Verhalen die tijdens verjaardagen nog wel eens worden verteld. Juist met die verhalen wordt een familiegeschiedenis levendig. Maar hoe kom je aan die verhalen? Lid worden van een vereniging zoals HCC!genealogie is een van de mogelijkheden.

Burgerlijke stand
Sinds begin 1800 worden gegevens over landgenoten zoals geboorte, huwelijk en overlijden vastgelegd in de burgerlijke stand. Deze gegevens uit de Burgerlijke Stand zijn op verschillende plekken te vinden en vastgelegd. De akten van de Burgerlijke Stand worden gescand én geindexeerd. Die indexen worden vervolgens weer op internet gezet en zo zijn ze dan door een familieonderzoeker te vinden.

Wat hier van belang is is de wettelijke openbaarheidstermijn. Uit de Burgerlijke Stand mag pas na 50 jaar een overlijden openbaar worden gemaakt. Voor huwelijken geldt een termijn van 75 jaar en geboorten zijn pas na 100 jaar openbaar beschikbaar. Dat wordt een minder probleem wanneer men zelf in bezit is van geboortekaartjes, huwelijksaankondigingen en rouwkaarten. Het is dus zaak om dat soort informatie bij familie op te vragen en uiteraard de data vast te leggen.
Dus is het 75 jaar of langer geleden dat iemands grootouders trouwden dan bestaat er een kans dat de aankondiging daarvan is te vinden.

Tijdens de HCC!kennisdag in Houten laten de stamboomonderzoekers zien hoe en waar die akten nu of in de nabije toekomst te vinden zijn.
Daarnaast wordt er een tweetal lezingen gegeven. John Glaser, bestuurslid van HCC!genealogie geeft een lezing met als titel ‘Genealogie en Internet’ en bestuursadviseur Fred Baltus geeft een wat meer algemene lezing met als titel ‘Genealogie’.

Nog meer onderwerpen
Op de HCC!kennisdag geven ook andere groepen van HCC acte de presence. Van 10.00 tot 15.00 uur kan men op 7 maart a.s. in Expo Houten terecht bij ruim 20 presentaties en demonstraties van onder andere Drones, Modelbaanautomatisering en voor de jeugd is er een Roboticahoek. Op het Kennisplein zijn twee nieuwe groepen Android en Domotica-IoT (automatisering in huis m.b.v. zo min mogelijk menselijk bediende computers of slimme apparaten) aanwezig. Android is veruit het populairste besturingssysteem voor smartphones en tablets. Bij Domotica-IoT kan men zich laten informeren over het slim maken van de woning. Daarnaast zijn aanwezig de interessegroepen: FotoVideo, Programmeren, Windows, Flightsim (complete cockpitopstellingen), Trainsim (simulatie software), Genealogie, ECS (digitaal rijden en beginnen met iTrain), Compusers (muziek: Ubuntu studio, roli-kit en VCV rack, diverse muziekprogramma’s, Webontwerp, Linux, Windows 10 en MS Office, Applehome kit), 3D en het Videoteam.

Wie graag meer wil weten over nieuwe technologie en gadgets, of juist gepassioneerd is van ‘old school’ en retrosystemen, zal de HCC!Kennisdag als een ‘winkel vol digitaal snoepgoed’ ervaren.

Om daar meer over te weten te komen moet men zich gaan verdiepen in de geschiedenis van zijn of haar familie. Onderzoek doen naar die geschiedenis is een van de pijlers onder stamboomonderzoek en -vandaag de dag- een van de snelst groeiende vrijetijdsbestedingen. Het gaat daarbij niet alleen om de daarbij behorende feitelijke gegevens zoals geboorte-, huwelijks- en overlijdensdata, het gaat steeds vaker om de verhalen eromheen. Verhalen van en over familieleden. Verhalen die tijdens verjaardagen nog wel eens worden verteld. Juist met die verhalen wordt een familiegeschiedenis levendig. Maar hoe kom je aan die verhalen? Lid worden van een vereniging zoals HCC!genealogie is een van de mogelijkheden.

‘Zij/Hij in Familiegeschiedenis’ is het onderwerp van een dag die HCC!genealogie, de interessegroep Stamboomonderzoek van de grootste hobbycomputerclub in de Benelux, de HCC samen met het CODA Archief en Erfgoed Platform Apeldoorn op zaterdag 26 oktober 2019 vanaf 11 uur bij het CODA in Apeldoorn organiseert.

Voor HCC!genealogie is het haar jaarlijkse genealogiedag en voor het archiefde afsluiting van de landelijke ‘Maand van de Geschiedenis 2019’. Voor iedereen die meer te weten wil komen over zijn voorouders is dit een goed begin. De toegang is gratis.

Volg het spoor naar je verleden
Ontdek het verhaal van je voorouders. Wie het spoor van zijn/haar verleden wil volgen is aan het juiste adres. Een rijke en afwisselende dag met lezingen, filmvoorstelling, interactieve bijeenkomst, rondleidingen en een genealogische informatiemarkt. Kortom, alles over genealogie inclusief een adviespunt over archiefstukken en een Helpdesk voor stamboomonderzoekers. Een uitgelezen kans om antwoord te vinden op vragen over stamboomonderzoek en familiegeschiedenis en een kans om je te verdiepen in het verleden en in de geschiedenis van de eigen familie.

Breed scala aan presentaties
De bezoeker kan ook rekenen op de aanwezigheid van regionale verenigingen en deskundige medewerkers die bezoekers graag te woord staan en hen verder op weg helpen met hoe een onderzoek aan te pakken. Ook de producenten van de bekendste genealogische computerprogramma’s zijn aanwezig.

Vanaf 11 uur geven zo’n 20 standhouders acte de presence tijdens deze dag. HCC!genealogie geeft demonstraties van Open Archieven, evenals WieWasWie onmisbaar bij onderzoek naar voorouders en dé plek om te kijken of er uit de Burgerlijke Stand al geboorte-, huwelijks en overlijdensakten beschikbaar zijn. Daarnaast zijn de Vereniging Veluwse Geslachten, DNAgezocht, de Indische Genealogische Vereniging, de Nederlandse Kring voor Joodse Genealogie en de Plaatsengids.nl aanwezig voor het geven van informatie.

Ook leveranciers van stamboomprogramma’s voor de computer zoals: Aldfaer, Brother’s Keeper, GensDataPro, PRO-GEN, voor de Apple Reunion en de internationaal georiënteerde websites FamilySearch, Geneanet en MyHeritage zijn aanwezig.

’s-Morgens geeft schrijfster Pauline Broekema uitleg over haar onderzoek naar haar familiegeschiedenis waarover zij een boek schreef, ‘Het uiterste der zee’.

’s-Middag geeft Robert Philippo een presentatie met als titel ‘Macht, malaise en migratie’. Het gaat over migratie uit de Zuidelijke Nederlanden naar het Noorden in de 16^e en 17 eeuw. Het gebied ligt eigenlijk op het drielandenpunt van Frankrijk, Duitsland, i.c. het Heilige Roomse Rijk en Groot-Brittannië, waarvan het slechts ongeveer 40 km gescheiden is. Calais bleef tot 1559 een Brits steunpunt op het continent. Dit gebied heeft vruchtbare landbouwgrond en door zijn ligging zijn er ook mogelijkheden voor handel en nijverheid.

Volgens Cees Heystek, voorzitter van HCC!genealogie is bijna iedereen die met stamboomonderzoek of familiegeschiedenis als hobby begint binnen korte tijd een verslaving rijker. “Kortom, een fantastische hobby”, zegt hij. “Een boeiende maar wel een tijdrovende hobby die steeds meer wordt beoefend. Wie wil er eigenlijk niet weten wie zijn of haar voorouders waren, waar ze vandaan kwamen en wat ze deden? Nieuwsgierig is de mens nu eenmaal altijd naar zijn afkomst geweest, ook in vroegere eeuwen”, aldus Heystek.

CODA Archief
Het CODA Archief is het historisch documentatiecentrum van de stad Apeldoorn. Zij vervult de functie van gemeentearchief en bewaart ruim vijf kilometer aan archieven en vele meters beeldmateriaal. Het is gevestigd aan de Vosselmanstraat 299 in Apeldoorn.
Kijk voor informatie en het volledige programma op www.coda-apeldoorn.nl/erfgoeddag

Wie graag meer wil weten over nieuwe technologie en gadgets, of juist gepassioneerd is van ‘old school’ en retrosystemen, zal de HCC!Kennisdag als een ‘winkel vol digitaal snoepgoed’ ervaren. De HCC!Kennisdag vindt op 12 oktober van 10 tot 15 uur plaats in Houten Expo (Meidoornkade 24, Houten). De toegang is gratis. Er is bovendien voldoende gratis parkeergelegenheid en de bus stopt voor de deur.

De HCC is een actieve vereniging met ca. 50.000 leden in Nederland en Vlaanderen. Deze houden zich bezig met de digitale wereld, in de breedste zin van het woord. Binnen de HCC zijn zowel Apple-, Windows- als opensource-gebruikers als liefhebbers van moderne, futuristische gadgets of juist retrotechnologie verenigd.

Op de HCC Kennisdag presenteren 19 interessegroepen van de vereniging hun kennis, kunde en enthousiasme met de bezoekers. Ook worden er diverse presentaties, demonstraties, workshops en technology-talks gehouden.
De interesses van de HCC-leden zijn behoorlijk divers. Naast het brede terrein van de computertechnologie (zowel actuele als retro platforms en systemen), houden ledengroepen zich onder meer bezig met ontwikkelingen als drones, vluchtsimulatie, Artificial Intelligence en digitale technieken in foto/video, modelspoorbanen of stamboomonderzoek. HCC!Seniorenacademie geeft voorlichting aan consumenten door het hele land en lost -indien mogelijk- ter plekke problemen met iPads, iPhones en laptops op.

Meer informatie over het programma is op deze (www.hcc.nl/kennisdag) website te vinden.

Sinds de invoering van de AVG, Algemene Verordening Gegevensbescherming in 2018 hebben zij die hun familiegeschiedenis onderzoeken en in kaart willen brengen in de vorm van een stamboom het moeilijk. Wat Cees Heystek, voorzitter HCC!genealogie van de HCC, de grootste computerclub van de Benelux, betreft is men met de AVG knap doorgeschoten.
staan
Als voorbeeld noemt hij de jaarlijkse uitgave van hun Gens Humana. Naast een hoeveelheid aan artikelen en probeerversies van genealogische computerprogramma’s staan daar ook honderden stambomen op. “Tot voor de privacywetgeving was het best leuk om een aantal stambomen te lezen. Die lol is er nu af, want informatie als geboortedatum en -plaats, huwelijk of overlijden mogen niet meer worden genoemd wanneer de betreffende persoon niet honderd jaar geleden is overleden. Veel van die bij ons gepubliceerde stambomen zijn nu voor de helft anoniem, en gaan voor een deel verloren voor onderzoek. Het is de bedoeling van dit soort publicaties dat andere -meestal aanverwante- familie dit soort gegevens kan bekijken en als het om eenzelfde familielid gaat die informatie kan aanvullen of corrigeren. Het is de bedoeling dat men informatie met andere ondezoekers kan delen om te zien of er overlappingen zijn en die informatie dan aan te vullen,” aldus Heystek.

Het kan echter altijd nog gekker. Binnen de archiefsector is er een werkgroep AVG actief die kijkt hoe de sector moet omgaan met de AVG, waarbij de casus ‘gezins-kaarten’ wordt gebruikt. Dat zijn kaarten zoals die vroeger in gebruik waren bij de gemeenten, de burgerlijke stand. Op 17 december 2018 (het verslag van die vergadering is in ons bezit) heeft deze werkgroep ook gesproken met de Autoriteit Persoonsgegevens. In het verslag van die bespreking valt onder andere de volgende uitspraak van de Autoriteit Persoonsgegevens te lezen: “Ook de belangen van nabestaanden van overleden personen op de gezinskaarten zouden moeten worden meegenomen in de afweging van risico’s bij het online publiceren van de gezinskaarten.” De Autoriteit Persoonsgegevens kan bij elk soort publicatie een risico-analyse eisen waardoor het uitgangspunt dat publicatie van overledenen on line ongestoord kan plaatsvinden te niet wordt gedaan.

Dit is een uitspraak van de Autoriteit Persoonsgegevens die zowel voor de archieven als voor de genealogen een grote en verstrekkende impact kan hebben. “Tot voor kort mochten we op basis van de tekst van de regeling denken dat de AVG alleen voor de levenden gold, nu lijkt de Autoriteit Persoonsgegevens de tekst zodanig op te rekken dat ook de voorouders van levenden onder dit regime worden gebracht. Een vraag is tot hoever wil de Autoriteit Persoonsgegevens dan wel gaan in zijn beschermingsdwang,” vraagt Cees Heystek zich af.

In de hiervoor genoemde werkgroep is het afgelopen jaar druk gezocht aan de hand van de gezinskaarten naar de balans tussen AVG en de Archiefwet. Zoals bekend zijn de oude kaartenbakken van voor 1920 van de gemeentelijke afdelingen Burgerlijke Stand overgebracht naar de archieven en vervolgens openbaar gemaakt. Op die manier zijn zij een onmisbare informatiebron bij stamboomonderzoek en ander historisch onderzoek. Niet in de minste plaats omdat naast de gebruikelijke gegevens op die kaarten ook informatie was te vinden over de geloofsovertuiging, het beroep en de woonadressen. Omdat ook de kinderen op die kaarten staan vermeld, komt het voor dat sommigen daarvan nog in leven zijn en het storend vinden dat het beroep of de geloofsovertuiging van hun vader of moeder wordt openbaar gemaakt. Een mening die de AP deelt en oordeelt dat de AVG dit soort publicatie in de weg kan staan. Omdat we hier komen in het gebied van de belangenafweging tussen het belang van de historicus en de genealoog enerzijds en dat van de privacy van de op een gezinskaart vermeld persoon is het te verwachten dat de rechter nog vaak zal worden gevraagd om onduidelijkheden in de AVG te dichten en ook om aan te geven in hoeverre de AVG de werkingsfeer van de Archiefwet kan beperken. Dat met smart op dergelijke uitspraken wordt gewacht, blijkt uit een door de Autoriteit uitgesproken dreiging.

Boetedreiging
Toen de Autoriteit Persoonsgegevens vorig jaar een archief dreigde te beboeten begonnen de archieven uit angst voor die dreiging snel foto’s en documenten van hun websites te verwijderen. Inmiddels worden die langzaamaan weer teruggezet, want het is onduidelijkheid troef. Het netwerk voor de innovatieve informatiewerker BREED vraagt zich af of ‘AGV en Archiefwet in principe onverenigbaar zijn.’ De Archiefwet wordt ook wel een openbaarheidswet genoemd, na opname in de archiefbewaarplaats zijn archiefbescheiden in principe openbaar. Daar lijkt nu wel een einde aan een tijdperk te komen schat BREED in.

YouTube in de bocht
En alsof dit alles niet genoeg is haalde YouTube onlangs het complete videoarchief van het Regionaal Archief Alkmaar van het internet omdat beelden van de Tweede Wereldoorlog ‘haatzaaiend’ zouden zijn. Het Regionaal Archief Alkmaar heeft inmiddels aan NH Nieuws laten weten dat zeker tien jaar aan video-verzamelwerk verloren is gegaan, althans voor wat betreft YouTube. Het originele bronmateriaal is niet kwijt. Dat staat gewoon veilig in (offline) depots en de eigen servers van het Archief, dat YouTube gebruikt om zo veel mogelijk (en makkelijk) mensen te bereiken, dat is iets wat niet kan met de eigen website.
Naast beelden uit de Tweede Wereldoorlog gingen ook andere historische beelden uit de regio verloren. “Dit is censuur van officieel materiaal”, zei het Archief. “Ze zetten ons weg als haatzaaiers, terwijl we een officiële instelling zijn.”
“Het lijkt ook wel een ratjetoe,” zegt Heystek, “neem als voorbeeld het archief Erfgoed Leiden e.o., daar staan kranten vanaf 1947 tot 1992 online. Met foto’s en dus ook met namen van personen.”

Welke wet?
De AVG bijt in een aantal gevallen ook nog andere wetten. Terwijl de Archiefwet onder meer wat zegt over het inzien (openbaarheid) van archieven. Wanneer het om persoonsgegevens gaat walst de AGV hier overheen. Ook van een cultuurhistorisch perspectief trekt de wet zich niets aan. De regionale historische centra hebben in de loop van de tijd kostbare bijzondere beeldbanken opgezet. Het beschikbaar stellen van dit fotomateriaal is vragen om moeilijkheden. In veel gevallen kunnen ook aanvullende persoonsgegevens gekoppeld worden aan bepaald beeldmateriaal. De AVG verbiedt ook dat.
Als Europese verordening heeft de AVG voorrang op de Archiefwet. Dit betekent dat persoonsgegevens alleen op grond van de Archiefwet mogen worden bewaard, als deze in overeenstemming met de AVG zijn verzameld. “Daarbij lijkt men voorbij te gaan aan het feit dat de betreffende gegevens vaak worden geraadpleegd in verband met historisch onderzoek.”
“In verband met al deze ontwikkelingen die negatief uitpakken voor zowel het historisch, wetenschappelijk en genealogisch onderzoek roepen wij onze collega genealogische verenigingen en ook de archieven op om samen met ons een vuist te maken tegen de wurgende greep van de AVG die al onze onderzoeken frustreert door onze bronnen droog te leggen”, vult het bestuur van HCC!genealogie aan.

Bom onder de wet?
Of ligt er inmiddels een bom onder de wet? Met de mogelijke goedkeuring van een verdrag onder de vlag van de FATF (Financial Action Task Force) wordt onder het mom van anti-witwasmaatregelen de privacy geschonden. De grootste privacyschending van onze tijd zou daarmee in de maak kunnen zijn. Binnenkort moeten verschillende ministers van Financiën dit verdrag ondertekenen waarin een clausule verstopt zit die vereist dat zogenaamde virtual asset service providers alle persoonlijke informatie van klanten moeten registreren. Dit betekent dat alle persoonsgegevens in de hele keten van transacties beschikbaar moeten zijn.

Nog altijd, inmiddels meer dan vijfenzeventig jaar na dato, is de publieke belangstelling voor de Tweede Wereldoorlog groot. Een onderzoek van TNS-NIPO in opdracht van Netwerk Oorlogsbronnen wees in 2015 uit dat bijna 40% van de Nederlanders geïnteresseerd is in het onderwerp ‘Tweede Wereldoorlog’. Genoeg reden voor de interessegroep stamboomonderzoek van de grootste computerclub van de BeNeLux, de HCC, om eens aandacht te besteden aan het fenomeen oorlogsbronnen. Want je weet maar nooit of er daar iets over je familie is te vinden.

Op zaterdag 25 mei 2019 aanvang 11 uur organiseert de HCC weer een bijeenkomst. De bijeenkomst wordt gehouden in Zalencentrum Het Brandpunt, Oude Utrechtseweg 4A 3743 KN Baarn. Onder de titel: ‘Oorlogslevens: levens van oorlogsgetroffenen digitaal samengebracht’, gaan Lizzy Jongma projectleider van de website Oorlogslevens en Edwin Klijn, programmamanager van het Netwerk Oorlogsbronnen een presentatie geven van deze biografische site die inmiddels gegevens over meer dan 300.000 oorlogsbetrokkenen bevat.

Verreweg de meeste vragen die medewerkers uit de oorlogserfgoedsector krijgen, gaan over personen. Vooral stamboomonderzoekers en familie historici zijn zeer geinteresseerd in deze periode. Zat opa in het verzet, was mijn vader bij de NSB en wat is er gebeurd met de Joodse buren van mijn ouders? Het NIOD (Instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies) krijgt naar schatting 2.000 informatievragen per jaar, waarvan het overgrote deel over personen. Ook gerelateerde organisaties zoals het Herinneringcentrum Kamp Westerbork, Nationaal Monument Kamp Vught, Nationaal Monument Kamp Amersfoort, het Joods Historisch Museum, de Stichting Oranjehotel, het Nationaal Archief, de Stichting Vriendenkring Neuengamme, het Rode Kruis, de Oorlogs Graven Stichting en vele anderen instanties, krijgen soortgelijke vragen.

Het Netwerk Oorlogsbronnen bouwt samen met zijn partners aan een website voor informatie over oorlogsbetrokkenen in de volle breedte (verzet, collaboratie, vervolging, burgerslachtoffers, militair, etc.). Verschillende soorten bronnen (transportlijsten, biografische gegevens, registratiekaarten enz.) van verschillende organisaties en verenigingen worden digitaal gematcht (Is Abraham Cohen in databestand x ook de Abraham Cohen in databestand y?) om vervolgens online alle bronnen over alle individuen per persoon te presenteren. Deze website heet Oorlogslevens en zal in het voorjaar van 2020 in gebruik worden genomen.

astleggen
Mensen die onderzoek doen naar hun familie komen ooit wel een keer in een archief terecht, zeker wanneer de gezochte informatie nog niet is gedigitaliseerd en dus niet via de computer is te raadplegen of te verkrijgen. Bij dit soort onderzoeken is de bewijslast van groot belang en dienen gevonden feiten te worden gestaafd met officiële documenten, zoals bijvoorbeeld akten burgerlijke stand. Het is prettig dat men dan van camera, tablet of iPhone gebruik kan maken voor het maken van een digitale foto.
Fred Baltus is adviseur van HCC!genealogie. Hij maakte zijn eerste foto in 1967. Volgde in de 80’er jaren van de vorige eeuw een opleiding als vakfotograaf aan de Fotovakschool in Apeldoorn. Vanaf 1995 is hij serieus bezig met genealogie. Heeft ook een paar programma’s gemaakt die binnen genealogie gebruikt kunnen worden.
In een presentatie laat Baltus zien hoe je digitale fotografie m.b.v. smartphone of tablet kan gebruiken bij genealogie. Omdat het hierbij gaat om het maken van duidelijke foto’s van genealogische stukken is de compositie van ondergeschikt belang. Wel van belang is dat je achteraf weet waar je nu een foto van hebt gemaakt en hoe die foto’s op te slaan. Om die reden moet je ze een correcte naam geven, zodat je ze naderhand makkelijk kunt terugvinden. Verder wordt er ingegaan op het opslaan van digitale informatie op sites als wiewaswie.nl, openarch.nl en familysearch.org.

Veel nabestaanden hebben problemen met het stopzetten van digitale accounts, abonnementen en social media van een overledene. Een nagenoeg onmogelijk opgave, tenzij er toegang is tot een overzicht met wachtwoorden en inlogcodes. Een digitaal testament biedt nabestaanden de mogelijkheid online zaken netjes af te ronden. HCC!genealogie ontwikkelde hiertoe een Social Media Testament en stelt die gratis ter beschikking. 

Vaak realiseren nabestaanden zich pas na het overlijden van een dierbare dat er nóg een erfenis is die afgehandeld moet worden; de digitale erfenis. Social media, e-mail- en twitter accounts, diverse Apps, maar ook de zogeheten MIJNsites e.d. moeten worden opgezegd. HCC!seniorenacademie pleit zelfs voor een ‘Handboek voor Achterblijvers’ en een handboek van je huis waarin staat hoe men zaken zoals alarm, telefoon, internet, Wifi etc. aan en uit moet zetten. 

Websites als accountkiller en backgroundchecks helpen ook en beschikken Microsoft en Google over instructies hoe een account te verwijderen. Facebook gaat nog verder. Zij biedt de mogelijkheid tot een herdenkingspagina aan.

Het Sociaal Media Testament kan veel pijnlijke situaties en ergernis voorkomen, waarbij overigens het wachtwoord van de computer niet mag worden vergeten. HCC!genealogie ontwierp hiervoor een formulier met daarop de meest gebruikte social media toepassingen en met ruimte voor anderen toepassingen of programma’s. Hierop kunnen inlogcodes, wachtwoorden, etc. overzichtelijk worden vastgelegd. Dit digitale testament is gratis te downloaden van website,waar ze in de map ‘Downloads’ en daarna ‘persberichten’ klaar staan. (https://genealogie.hcc.nl/downloads/persberichten.html) 

Er bestaan inmiddels digitale kluisjes voor pc, tablet of smart phone, zoals LastPass, Wallet en LockBox waar al die inloggegevens en wachtwoorden –uiteraard achter een wachtwoord- kunnen worden opgeslagen. Maar dan moet je als nabestaande wel weer over dat wachtwoord kunnen beschikken anders blijft de kluis ook voor hen gesloten.

Notarissen bieden Digizeker aan, een ‘digitale kluis’ op hun kantoor. Daarin worden -net als met een App- alle accounts en de bijbehorende inlogcodes bewaard en na overlijden krijgen de nabestaanden de inlogcode van deze kluis zodat zij accounts makkelijk kunnen beëindigen. Deze digitale kluis wordt gecombineerd met een notariële akte en geregistreerd in het Centraal Testamentenregister. In overleg met de notaris bepaalt uzelf wie na uw overlijden het beheer over de digitale kluis krijgt. Zowel de mogelijkheid bij de notaris als de diverse partijen die op dit terrein digitaal actief zijn –zoals Ziggur- berekenen voor deze diensten kosten door.